Vitaminler

Vücudun bir makine gibi düzenli çalışması için gereken temel organikler bileşikler arasında vitaminler yer alır. Vitaminleri vücut kendi başına üretebilme yetisine sahip değildir. Bu nedenle vitaminler tüketilen gıdalar aracılığı ile metabolizmaya sokulur.

Vitamin Nedir?

Yaşamın devam etmesi ve metabolizmanın sağlıklı bir şekilde işlemesi için gerekli olan organik bileşiklere “vitamin” adı verilir.

İnsan vücudu fonksiyonlarının sağlıklı bir şekilde devam etmesi için gereken vitaminlerin tamamını üretemez. Tıpkı proteinin yapı taşı olan amino asitlerde olduğu gibi vitaminlerin gıdalar ya da takviyeler yoluyla alınması sağlıklı bir şekilde yaşamak için gereklidir.

Vitaminler tüm canlıların hayatta kalması için gerekli olsa da tüm canlıların vitamin gereksinimleri aynı değildir. Örneğin insanlar için C vitamini çok önemliyken, köpekler C vitamini üretebilir, sentezleyebilir ve kendi ihtiyaçlarını karşılayabilir.

İnsan vücudunun farklı vitaminlere değişen oranlarda ihtiyacı bulunur. Toplamda bilinen 13 vitamin çeşidi vardır ve vitaminlerin “organik bileşik” olarak adlandırılmasının temel sebebi karbon içermeleridir.

Tüm vitaminler “suda çözünen vitaminler” ve “yağda çözünen vitaminler” olmak üzere 2 ana grupta incelenir.

Vitamin Çeşitleri Nelerdir?

Vitamin çeşitleri şunlardır:

  • Suda Çözünen Vitaminler

Suda çözünen vitaminler uzun süre vücutta kalmaz. Vücut tarafından depolanamayan bu vitamin çeşitleri idrarla atılır. C vitamini ve B vitaminleri suda çözünen vitamin çeşitleridir.

  • Yağda Çözünen Vitaminler

Yağda çözünen vitaminler yağlı vücut dokularında ve karaciğerde depolanır.

A, D, E ve K vitaminlerinden oluşan bu grup suda çözünen vitaminlerin aksine vücutta uzun süre, bazı durumlarda aylarca saklanır.

Yağda çözünen vitaminler lipitlerin yardımıyla bağırsak tarafından emilirler.

Vitaminlerin Özellikleri

Her vitamin farklı işlevlere sahip olsa da tüm vitaminlerin ortak özellikleri bulunur.

  • Vitaminler doğal yollarda vücut tarafından üretilemezler.
  • Vitaminler gereklihücreler tarafından kullanılmak üzere kan dolaşımına salınırlar.
  • Hücre zarından geçebilen bu organik bileşikler; suda çözünen vitaminler (B ve C) ve yağda çözünen vitaminler (A, D, E, K) olmak üzere iki ayrı gruba ayrılırlar.
  • Tüm vitaminler vücut tarafından önemli fonksiyonlarda kullanılırlar. Bazı vitaminlerin eksikliği belli belirsiz etkiler yaratsa da bazı vitaminlerin eksikliği kronikleştiğinde ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir.
  • Vitamin eksiklikleri sadece besin alımındaki yetersizler sonucu oluşmaz; emilimlerini engelleyen farklı sağlık sorunları olabileceği için vitamin eksikliği belirtileri yaşayanların kan testlerini yaptırmaları gerekir.

Yukarıda vitaminlerin özellikleri belirtildi. Aşağıda ise her bir vitaminin kendine has özellikleri yer almaktadır.

Vitaminler Nelerdir?

Vitaminler genel anlamda vücudumuzun ihtiyaç duyduğu minerallerin bütününe denir.

A Vitamini

Güçlü bir antioksidan olan A vitamini yağda çözünen vitaminler arasında yer alır. Görmeyi iyileştiren, nörolojik fonksiyonları geliştiren ve cilt sağlığına iyi gelen A vitamini güçlü bir antioksidan olması sebebiyle serbest radikallerle de savaşır.

Kemikleri güçlendiren, bağışıklık sistemini destekleyen, enflamasyonla savaşan ve yeni hücre oluşumunu sürecinde aktif rol oynayan A vitamini; havuç, tatlı patates, kale bitkisi, ıspanak, brokoli, marul, tereyağı, yumurta, kırmızı biber, tuna balığı, mango, süt ve dana ciğeri gibi gıdalarda yüksek oranda bulunur.

Daha detaylı bilgi için aşağıdaki makaleleri okuyabilirsiniz.

A Vitamini Nedir, Nelerde Bulunur, Faydaları Nelerdir?

A Vitamini Eksikliği ve Fazlalığı

C Vitamini

“Askorbik asit” olarak da bilinen C vitamini sebze ve meyvelerden alınan bir vitamin türüdür. Suda çözünebilen C vitamini çok güçlü bir antioksidan olarak metabolizma sağlığını genel olarak iyileştirir.

Doku onarımı, kalp sağlığının korunması, demir emiliminin sağlanması, kötü kolesterolün düşürülmesi, serbest radikallerle savaşılması, bağışıklık sistemini güçlendirerek vücut direncinin arttırılması gibi birçok faydası olan bu vitamin, gıdalar yoluyla alınır.

Kivi, biber, portakal, papaya, ananas, greyfurt, brokoli, Brüksel lahanası, limon,mango, ıspanak ve domates gibi gıdalar tüketen kişiler C vitamini ihtiyaçlarını doğal yollarla karşılayabilirler.

D Vitamini

Gıdalar ve takviyeler aracılığı ile alınabilen D vitamini insan vücudu tarafından da sentezlenebilir. Kemik ve diş sağılığının korunması, tip 1 diyabetin ve kanserin engellenmesi, MS’e yakalanma riskinin azaltılması için D vitamini alımına önem verilmelidir.

Bağışıklık sistemini, beyni ve sinir sistemi güçlendiren bu vitaminin insülin seviyesini kontrol altına aldığı bilinmektedir.

Kalp ve damar sağlığı için de oldukça faydalı olduğu kabul edilen bu vitamin vücut tarafından güneş ışığının da etkisiyle sentezlenebildiği için “prohormon” olarak da kabul edilmektedir.

Aşırı yorgunluk, kemik ağrısı, depresif ruh hali, saç dökülmesi, kas ağrısı gibi belirtiler yaşayan kişilerin D vitamini seviyelerini kontrol ettirmesi gerekir.

İhmal durumunda D vitamini eksikliğinin obezite, diyabet, yüksek tansiyon, kemik erimesi ve kanser gibi hastalıklara yol açabileceği bilinmektedir.

E Vitamini

Kolesterolü dengeleyen, serbest radikallerle savaşarak hastalık oluşumunu önleyen, cilt yaralarının iyileşmesini sağlayan, saçları güçlendiren, hormonları dengeleyen ve kadınlarda adet ağrılarını azaltan bu vitamin çok güçlü bir antioksidandır.

Ay çekirdeği, badem, fındık, mango, avokado, bal kabağı, brokoli, ıspanak, kivi ve domates gibi gıdalarda bulunan bu vitamin kanser oluşumunu önleyici ve kanser ilaçlarının yol açtığı şikayetleri azaltıcı etkilere de sahiptir.

Son yıllarda yapılan araştırma sonuçlarında E vitamininin Alzheimer hastalığı ve diğer nörolojik hasarların oluşumunu da geciktirdiği gösterilmiştir.

K Vitamini

Yağda çözünebilen K vitamini; kan pıhtılaşması, kemik metabolizması ve kandaki kalsiyum seviyesinin düzenlemesi süreçlerinde görev yapan bir vitamin çeşididir. Nadir de olsa K vitamini eksikliği yaşayan kişilerde kan pıhtılaşma özelliğini kaybeder ve aşırı kanama meydana gelebilir.

K vitamini bilişsel fonksiyonları iyileştirir, kan basıncını düşürerek kalp sağlığına destek olur ve kemikleri güçlendirir.

Ispanak, brokoli, Brüksel lahanası, ciğer, tavuk, kivi, soya, avokado ve kara lahana gibi gıdalar bol miktarda K Vitamini içerir.

B Vitamini

Suda eriyen vitaminler arasında yer alan B vitamini tahıllarda, kırmızı ette, yer fıstığında, cevizde, tavukta, kepek ekmeğinde ve yumurtada bulunur.

B vitamini aslında bir vitamin grubu olarak bilinir; genel olarak sinir ve sindirim sisteminin sağlığını iyileştirir. Aynı zamanda büyüme ve sağlıklı gelişme üzerinde de etkisi olan bu vitamin grubunun eksikliği ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.

Daha detaylı bilgi için aşağıdaki makaleleri okuyabilirsiniz.

B Vitamini Nedir, Nelerde Bulunur, Faydaları Nelerdir?

B Vitamini Eksikliği, Fazlalığı, Belirtileri, Hangi Hastalıklara Yol Açar?

B1 Vitamini

Tiamin olarak da bilinen B1 vitamini, genellikle diğer B vitamin çeşitleri ile birlikte bulunan; bağışıklık sistemini güçlendiren, merkezi sinir sistemini koruyan, katarakt ve göz tansiyonu gibi göz hastalıklarının oluşumunu engelleyen, atletik performansı arttıran ve böbrek hastalıklarının oluşma ihtimalini azaltan bir organik bileşiktir.

Bilişsel fonksiyonlar üzerinde de etkisi olan bu vitamin enerjiyi arttırır, stresle mücadele etmeyi kolaylaştırır ve hafıza kayıplarını önleyici özelliğe sahiptir. Yulaf ezmesi, kuru üzüm, fıstık, bezelye, yumurta sarısı, erik, brokoli ve ay çekirdeği B1 vitamini içeren besinler arasında yer alır.

Daha detaylı bilgi için aşağıdaki makaleleri okuyabilirsiniz.

B1 Vitamini Nedir, Nelerde Bulunur, Faydaları Nelerdir?

B1 Vitamini Eksikliği, Belirtileri, Nelere Yol Açar?

B2 Vitamini

“Riboflavin” olarak da bilinen B2 vitamini kan hücrelerinin sağlıklı olmasını sağlayan önemli bir organik bileşiktir. Vücutta antioksidan olarak görev yapan B2 vitamini enerji verir, metabolizma sağlığını iyileştirir, cildi korur, göz sağlığına destek olur, migren krizlerini engeller, kansızlık oluşumu ile mücadele eder ve saçları güçlendirir.

B2 Vitamini eksikliği halinde anemi, yorgunluk, sinir hasarı, depresyon, anksiyete ve cilt sorunları gibi farklı şikayetlere neden olabilen B2 vitamini; ciğer, böbrek, badem, istiridye, avokado, somon ve mantar gibi besinler aracılığı ile vücuda alınabilir.

Daha detaylı bilgi için aşağıdaki makaleleri okuyabilirsiniz.

B2 Vitamini Nedir, Nelerde Bulunur, Faydaları Nelerdir?

B2 Vitamin Eksikliği Nasıl Anlaşılır, Nelere Yol Açar?

B3 Vitamini

“Niasin” olarak da bilinen B3 vitamini damar sağlığını iyileştirir, kolesterol seviyesini dengeler, beyin fonksiyonlarını güçlendirir, cilt sağlığını iyileştirir, diyabeti önler ve eklem hastalıklarına iyi gelir.

Eklem hareketliliğini de arttıran bu vitamin çeşidi tuna balığı, tavuk göğsü, ayçiçeği çekirdeği, somon, hindi, sardalye, mantar gibi besinler aracılığı ile vücuda alınabilir.

Daha fazla bilgi: B3 Vitamini Nedir, Hangi Besinlerde Bulunur, Faydaları Nelerdir?

B5 Vitamini

“Pantotenik asit” olarak da adlandırılan B5 vitamini yağların ve karbonhidratların enerjiye dönüştürülmesini sağlar. Aynı zamanda saç, göz, cilt ve ciğer sağlığına da iyi gelen bu vitamin yiyeceklerin glikoza çevrilmesini ve kolesterol sentezlenmesini sağlar.

Kırmızı kan hücrelerinin üretiminde de rol oynayan bu vitamin; balık, et, baklagiller, sebze, süt ürünleri ve meyve gibi birçok gıda grubundan temin edilebilir.

Daha fazla bilgi: B5 Vitamini Nedir, Faydaları Nelerdir ve Nelerde Bulunur?

B6 Vitamini

Kalp, sindirim sistemi, kas fonksiyonları ve enerji metabolizması üzerinde önemli görevleri olan B6 vitamini beyin ve merkezi sinir sistemi fonksiyonları üzerinde de çok etkilidir.

Enerji veren, endişeleri azaltan, damar sağlığını iyileştiren ve kansızlığı azaltan B6 vitamini; hindi göğsü, tavuk göğsü, dana eti, Şam fıstığı, tuna balığı, barbunya, susam, ayçiçeği  ve avokado gibi besinler aracılığı ile vücuda alınabilir.

B7 Vitamini

“Biotin” olarak da adlandırılan B7 vitamini, metabolizma sağlığını iyileştirir. Enerji verir, kan şekerini dengeler, cilt sağlığına iyi gelir, beyin fonksiyonlarını destekler, bilişsel fonksiyonların zarar görmesini engeller ve kas dokusunun onarılmasında aktif olarak görev yapar.

Ciğer, yumurta, somon, peynir, karnabahar ve tam buğday ekmeği gibi gıdalar B7 vitamini içeren yiyecekler arasında yer alır.

B9 Vitamini

B9 vitamini yani “folik asit”; kalp hastalıklarını, felci, kanseri ve hamilelik döneminde oluşabilecek doğum kusurlarını engeller. Kas yapımında, hücre büyümesinde ve hemoglobin oluşumda görev yapan bu vitamin karaciğerde depolanır.

B9 Vitamini eksikliği halinde hafıza kaybı, paranoya, zayıflık, cilt sorunları, anemi gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen B9 vitamini; peynir, mantar, esmer pirinç, mercimek, portakal, muz ve bezelye gibi gıdalardan elde edilebilir.

B12 Vitamini

İnsan vücudu için en temel vitaminler arasında yer alan B12; sinir hücrelerin sağlığının devamından, enerji üretiminden, nörolojik hasarların engellenmesinden, sinir sisteminin sağlıklı çalışmasından, hafızanın güçlenmesinden, kalp sağlığının iyileştirilmesinden, cildi korumaktan, kırmızı kan hücrelerinin üretiminden, sindirimin desteklenmesinden ve kanserin engellenmesinden sorumlu organik bileşikler arasında yer alır.

Et, süt, yumurta, yoğurt ve tereyağı gibi hayvansal gıdaların tüketilmesi ile vücuda alınabilen B12 vitaminini eksikliği baş dönmesi, cilt solgunluğu, anemi, işitme zorlukları, psikolojik problemler, iştah azalması ve aşırı duyarlılık gibi şikayetlere yol açabiliyor.

Referanslar

https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/listing_of_vitamins
https://www.nutrition.gov/subject/whats-in-food/vitamins-minerals
https://www.medicalnewstoday.com/articles/195878.php
https://www.fda.gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm118079.htm
https://www.brainmdhealth.com/blog/how-to-get-all-8-b-vitamins/
https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-Consumer/

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Please enter your name here